Marathi Bhasha Gaurav Din Bhashan

Marathi Bhasha Gaurav Din Bhashan | मराठी भाषा गौरव दिन भाषण

कधी विचार केलाय, की दोन हजार वर्षांपूर्वी ज्या भाषेचे शब्द नाणेघाटातील दगडांवर कोरले गेले, तीच भाषा आज तुमच्या-माझ्या खिशातल्या स्मार्टफोनवर, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या (AI) जगात आणि इंटरनेटवर तितक्याच डौलाने कशी उभी आहे?

ही कोणती जादू नाही, हा आपल्या मातृभाषेचा, आपल्या मराठीचा अजेय असा प्रवास आहे!

व्यासपीठावर उपस्थित असलेले सन्माननीय अतिथी, आदरणीय गुरुजन वर्ग आणि माझ्यासमोर बसलेल्या रसिक श्रोत्यांनो, सर्वांना माझा सस्नेह नमस्कार.

आज २७ फेब्रुवारी. मराठी साहित्याचा मानदंड, ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते थोर कवी विष्णू वामन शिरवाडकर, अर्थात आपल्या सर्वांचे लाडके ‘कुसुमाग्रज’ यांचा जन्मदिवस. हा दिवस आपण ‘मराठी भाषा गौरव दिन’ म्हणून मोठ्या अभिमानाने आणि उत्साहाने साजरा करतो. पण मित्रांनो, यंदाचा हा गौरव दिन नेहमीसारखा नाही. या वर्षीच्या गौरव दिनाला एका ऐतिहासिक विजयाची किनार लाभली आहे. अनेक दशकांची प्रतीक्षा आणि अखंड संघर्षानंतर आपल्या भाषेला एक असे कोंदण मिळाले आहे, ज्याने जगभरातील मराठी माणसाची मान अभिमानाने उंचावली आहे.

ते कारण म्हणजे, ऑक्टोबर २०२४ मध्ये भारत सरकारने आपल्या लाडक्या मायबोलीला अधिकृतपणे ‘अभिजात भाषा’ (Classical Language) म्हणून दिलेला दर्जा!

मित्रांनो, ही केवळ एक बातमी नाही, तर हा आपल्या भाषेच्या २२०० वर्षांच्या अखंड, प्रगल्भ आणि स्वतंत्र अस्तित्वाचा जगाने केलेला सन्मान आहे. आजवर आपण २७ फेब्रुवारीला व्यासपीठावर उभे राहून मराठीला वाचवण्याची, टिकवण्याची हाक देत होतो. पण आज, २०२६ च्या या गौरव दिनी, आपल्याला मराठी वाचवण्याची नाही, तर तिचे हे नव्याने सिद्ध झालेले ‘अभिजात’ वैभव साजरे करण्याची गरज आहे. आता आपली मराठी भाषा संस्कृत, तमिळ, तेलुगू यांसारख्या प्राचीन भाषांच्या पंक्तीत अधिकृतपणे जाऊन बसली आहे.

ज्या भाषेने सातवाहन राजांचा सुवर्णकाळ पाहिला, ज्या भाषेने शिवछत्रपतींच्या स्वराज्याची डरकाळी ऐकली, आणि ज्या भाषेने संतांच्या अभंगातून माणसाला जगण्याचं तत्त्वज्ञान शिकवलं, ती आपली मराठी आहे. संत ज्ञानेश्वरांनी शतकांपूर्वीच अत्यंत सार्थ अभिमान व्यक्त करताना म्हटले होते –

“माझा मराठाचि बोलु कौतुके । परि अमृतातेंहि पैजा जिंके । ऐशी अक्षरे रसिके । मेळवीन ॥”

आज तो अभिमान, ती ‘अमृतालाही पैजा जिंकण्याची’ ताकद दिल्लीच्या तख्तानेही मान्य केली आहे.

आज आपण ज्या कवीच्या जन्मदिनानिमित्त येथे जमलो आहोत, ते कुसुमाग्रज नेहमी म्हणायचे की, “भाषा मरते, तेव्हा संस्कृती मरते.” त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य केवळ कविता किंवा नाटके लिहिण्यात नाही, तर मराठी भाषेला ‘ज्ञानभाषा’ बनवण्याच्या ध्यासापायी वेचले. ‘नटसम्राट’ आणि ‘विशाखा’ यांसारख्या कलाकृतींतून त्यांनी मराठी शब्दांची ताकद जगाला दाखवून दिली. आज जर ते आपल्यात असते, तर मराठीला मिळालेला हा ‘अभिजात’ दर्जा पाहून त्यांना किती आनंद झाला असता, याची आपण केवळ कल्पनाच करू शकतो.

पण या जल्लोषात आणि अभिमानात एक महत्त्वाची जाणीव आपण ठेवली पाहिजे. ‘मराठी राजभाषा दिन’ असो वा ‘मराठी भाषा गौरव दिन’, केवळ वर्षातून एक दिवस गोडवे गाऊन भाषेचे संवर्धन होत नाही. सरकार दरबारी अभिजात झालेली आपली मराठी, आपल्या घरात आणि व्यवहारात खरोखरच ‘अभिजात’ राहिली आहे का? हा प्रश्न आज आपण स्वतःला विचारला पाहिजे.

आजच्या जागतिकीकरणाच्या आणि इंग्रजीच्या वाढत्या प्रभावाखाली आपण आपली भाषा विसरत तर नाही आहोत ना? इंग्रजी शिकणे ही काळाची गरज नक्कीच आहे; ती ज्ञानाची खिडकी आहे. पण म्हणून स्वतःच्या घराचे दरवाजे बंद करणे योग्य नाही. मराठी ही काही दीनदुबळी भाषा नाही. ती शिवरायांच्या तलवारीसारखी धारदार आणि संतांच्या वाणीसारखी शीतल आहे.

आजच्या तरुण पिढीला माझी एकच विनंती आहे. आता मराठी वाचवली पाहिजे असा टाहो फोडण्याची गरज नाही, कारण ती खूप आधीच जिंकली आहे. आता गरज आहे ती मराठीचा ‘वापर’ वाढवण्याची. तुम्ही इंजिनिअरिंग करा, कोडिंग करा, पण मराठीचा अभिमान बाळगून. तुम्ही सोशल मीडियावर रिल्स आणि व्हिडिओ बनवा, पण आपल्या मायबोलीची श्रीमंती जगाला दाखवण्यासाठी. तंत्रज्ञान, विज्ञान, वैद्यकीय आणि व्यापार… या सर्व क्षेत्रांत जेव्हा मराठी माणूस आपली भाषा आत्मविश्वासाने आणि अभिमानाने वापरेल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने मराठीला जगाची ‘ज्ञानभाषा’ म्हणता येईल.

कुसुमाग्रजांना खरी आदरांजली ही केवळ त्यांच्या कविता वाचण्यात नाही, तर त्यांनी पाहिलेले मराठी भाषेच्या वैभवाचे स्वप्न प्रत्यक्ष जगण्यात आहे. आज आपल्या भाषेला अभिजात दर्जा मिळाला आहे, आता त्या दर्जाला साजेसे काम करण्याची जबाबदारी तुमची आणि माझी आहे.

चला तर मग, आज या गौरव दिनानिमित्त आपण सर्वजण एक संकल्प करूया – आपण स्वतःशी, आपल्या माणसांशी आणि आपल्या मातीशी नेहमी जोडलेले राहू. आपण मराठी बोलू, मराठीत विचार करू आणि मराठीची पताका सातासमुद्रापार अभिमानाने फडकावत ठेवू!

शेवटी सुरेश भटांच्या त्या अमर ओळींनी मी माझ्या शब्दांना पूर्णविराम देतो:

“लाभले आम्हास भाग्य बोलतो मराठी,
जाहलो खरेच धन्य ऐकतो मराठी!
धर्म, पंथ, जात एक जाणतो मराठी,
एवढ्या जगात माय मानतो मराठी!”

माझे दोन शब्द शांतपणे ऐकून घेतल्याबद्दल सर्वांचे मनःपूर्वक धन्यवाद.

जय हिंद, जय महाराष्ट्र!